ነቁጠ ፀሐይ (Sunspots) በፀሐይ ገጽ ላይ የሚታዩ ፣ ከአካባቢያቸው አንጻር ቀዝቀዝ ያሉና ጨለም ያሉ ቦታዎች ናቸው። እነዚህ ነቁጦች (spots) የሚፈጠሩት በፀሐይ ላይ ባለው ከፍተኛ የመግነጢሳዊ መስክ (Magnetic Field) መዛባት ምክንያት ነው።
የፀሐይ ምስል - ህዳር 15 ፣ 2018 ዓ.ም በኢ.ስ.ሳ.ሶ የተወሰደ
አፈጣጠር
ፀሐይ እጅግ በጣም ሞቃት ከሆነና ፕላዝማ (Plasma) ከተሰኘ ኤሌክትሪካዊ ቻርጅ ካለው ጋዝ የተሰራች ናት። ይህ ፕላዝማ በፀሐይ ውስጥ ሲንቀሳቀስ የፀሐይን መግነጢሳዊ መስክ ይፈጥራል።
ይህ መግነጢሳዊ መስክ በሚጣመምበት እና በሚተበተብበት ጊዜ፣ ከፀሐይ ውስጣዊ ክፍል ወደ ውጪ የሚወጣውን ሙቀት ይገድበዋል። በዚህ ምክንያት እነዚህ ቦታዎች ከአካባቢያቸው ያነሰ ሙቀት ስለሚኖራቸው፣ በዓይን ሲታዩ ጠቆር ብለው ይታያሉ።
ምንም እንኳን "ቀዝቃዛ" ቢባሉም፣ የነቁጠ ፀሐይ ሙቀት አሁንም በጣም ከፍተኛ ነው (ወደ 6,500 ዲግሪ ፋራናይት ወይም 3,600 ዲግሪ ሴልሺየስ ገደማ)። ነገር ግን በአካባቢያቸው ያለው የፀሐይ ክፍል ሙቀት ከ10,000 ዲግሪ ፋራናይት (5,500 ዲግሪ ሴልሺየስ) በላይ ስለሆነ፣ በንጽጽር ጨለም ብለው ይታያሉ።
የነቁጠ ፀሐይ ባህሪያት
- መጠን (Size): መጠናቸው የተለያየ ሲሆን፣ አንዳንዶቹ ከመሬት በብዙ እጥፍ ሊበልጡ ይችላሉ።
- ቆይታ (Duration): እንደ መጠናቸው፣ ከጥቂት ቀናት እስከ ብዙ ወራት ሊቆዩ ይችላሉ።
- ዑደት (Solar Cycle): የነቁጠ ፀሐይ ብዛት ቋሚ አይደለም። በየ11 ዓመቱ በሚፈጠረው የፀሐይ ዑደት መሰረት ቁጥራቸው ይጨምራል ወይም ይቀንሳል።
ነቁጠ ፀሐዮች ፤ ህዳር 15 ፣ 2018 ዓ.ም በኢ.ስ.ሳ.ሶ የተወሰደ
ጥቅምና ተጽእኖ
ሳይንቲስቶች ነቁጠ ፀሐይን በጥልቀት ያጠናሉ። ምክንያቱም እነዚህ ቦታዎች ብዙውን ጊዜ የፀሐይ ኃይል ፍንዳታዎች (Solar Flares) መነሻ ናቸው። እነዚህ ፍንዳታዎች ወደ ህዋ ከፍተኛ መጠን ያለው ጨረራ (Radiation) ይለቃሉ።
ይህ ጨረራ ወደ መሬት ሲጠጋ የሚከተሉትን ተጽእኖዎች ሊፈጥር ይችላል፡
- በምድር ላይ ያሉ የሳተላይት እና የሬዲዮ ግንኙነቶችን ማወክ።
- የኤሌክትሪክ ኃይል ማስተላለፊያ መስመሮችን ማቃጠል ወይም ማቋረጥ።
- በህዋ ላይ ለሚሰሩ ጠፈርተኞች የጤና ጠንቅ መፍጠር።
- በተቃራኒው ደግሞ፣ በሰሜናዊ እና ደቡባዊ ዋልታዎች አካባቢ ውብ የሆነውን የሰሜን ብርሃን (Aurora) እንዲፈጠር ምክንያት ይሆናል።
በአጠቃላይ፣ ነቁጠ ፀሐይ (Sunspots) ፀሐይ ዝም ብላ የምታበራ ቋሚ አካል ሳትሆን፣ እጅግ ተለዋዋጭ እና ኃይለኛ ባህሪ ያላት ኮከብ መሆኗን ያሳዩናል። እነዚህን ክስተቶች ማጥናት የጠፈር የአየር ንብረትን (Space Weather) አስቀድሞ ለመተንበይ ይረዳል። ይህም ከፀሐይ የሚወጣው ጨረራ በዘመናዊ ቴክኖሎጂዎቻችን፣ በሳተላይቶቻችን እና በመገናኛ ዘዴዎቻችን ላይ ጉዳት እንዳያደርስ ቅድመ ጥንቃቄ ለማድረግ ወሳኝ ሚና አለው።
