በሰው ልጅ የሳይንስ እና የዲፕሎማሲ ታሪክ ውስጥ የዓለም አቀፉ የሕዋ ጣቢያ (ISS) ምስረታን ያህል የፖለቲካ እንቅፋቶችን አፈርሶ የጋራ ስኬትን ያስመዘገበ ሁነት የለም ማለት ይቻላል። በምድር ላይ በወታደራዊ እና በስለላ መስክ በከፍተኛ ጠላትነት ይተያዩ የነበሩት ታላላቅ ኃይሎች፣ ከመሬት በላይ 400 ኪሎ ሜትር ርቀት ላይ በመሰባሰብ የሰው ልጅ የጋራ መኖሪያ እና ቤተ-ሙከራ መገንባታቸው የሃያ አንደኛው ክፍለ ዘመን ታላቁ የሳይንስ ድል ተደርጎ ይወሰዳል። ይህ ግዙፍ ፕሮጀክት በቀላሉ የተወለደ ሳይሆን፣ የበርካታ ዓመታት የፖለቲካ ድራማዎች፣ የቴክኖሎጂ ውህደት እና የቀድሞ ተፎካካሪዎችን እጅ ለእጅ ያያያዘ ታሪካዊ ክስተት ነው።
የጣቢያው ታሪካዊ አመጣጥ የሚጀምረው እ.ኤ.አ. በ1980ዎቹ የቀዝቃዛው ጦርነት ማጠቃለያ አካባቢ ነው። በወቅቱ አሜሪካ እና ሶቪየት ህብረት በጠፈር ውድድራቸው የተለያዩ መንገዶችን ይከተሉ ነበር። አሜሪካ በፕሬዝዳንት ሮናልድ ሬገን መሪነት "ፍሪደም" (Space Station Freedom) የተሰኘ ግዙፍ የጠፈር ጣቢያ ለመገንባት አቅዳ የነበረ ቢሆንም፣ የፕሮጀክቱ ከፍተኛ ወጪ እና የቴክኖሎጂ ውስብስብነት ፈተና ሆኖባት ነበር። በሌላ በኩል ሶቪየት ህብረት "ሚር" (Mir) በተሰኘችው ጣቢያዋ የበለጸገ የረጅም ጊዜ የጠፈር ህይወት ልምድ ያካበተች ቢሆንም፣ በ1991 የሶቪየት ህብረት መፍረስን ተከትሎ የመጣው የኢኮኖሚ ውድቀት አዲሱን "ሚር-2" ፕሮጀክት መቀጠል እንዳትችል አደረጋት። ይህ አጋጣሚ የሁለቱንም ሀገራት ፍላጎት በአንድ ነጥብ ላይ አገናኘው፤ አሜሪካ የሩሲያን የጠፈር ላይ ቆይታ ልምድ ስትፈልግ፣ ሩሲያ ደግሞ የአሜሪካን የፋይናንስ እና የቴክኖሎጂ አቅም ትሻ ነበር።
እ.ኤ.አ. በ1993 በፕሬዝዳንት ቢል ክሊንተን እና በፕሬዝዳንት ቦሪስ መካከል የተደረገው ስምምነት የሁለቱን ሀገራት የጠፈር ፕሮግራሞችን በአንድ አዋሐደ። ይህንንም ተከትሎ "ፌዝ 1" በመባል የሚታወቀው የሻትል-ሚር ፕሮግራም ተጀመረ። በዚህ ወቅት የአሜሪካ የጠፈር መንኮራኩሮች ወደ ሩሲያው ሚር ጣቢያ በመጓዝ፣ የሁለቱ ሀገራት ጠፈርተኞች እና መሐንዲሶች በጋራ መስራት እንደሚችሉ በተግባር አረጋገጡ። በመቀጠልም አውሮፓ (ESA)፣ ጃፓን (JAXA) እና ካናዳ (CSA) ፕሮጀክቱን እንዲቀላቀሉ በር ከፈተ። እ.ኤ.አ. በጥር 1998 በዋሺንግተን ዲሲ የተፈረመው የ15 ሀገራት የመንግስታት ስምምነት ለዓለም አቀፉ የስፔስ ጣቢያ ህጋዊ፣ አስተዳደራዊ እና የባለቤትነት መሰረት ጣለ።
የጣቢያው የግንባታ ሂደት በህዋ ላይ የተከናወነ ግዙፍ የኢንጂነሪንግ ተአምር ነበር። እ.ኤ.አ. ህዳር 20 ቀን 1998 ሩሲያ "ዛሪያ" የተሰኘችውን የመጀመሪያዋን ሞዴል በፕሮቶን ሮኬት አማካኝነት ወደ ምህዋር አመጠቀች። ከሁለት ሳምንታት በኋላ አሜሪካ "ዩኒቲ" የተሰኘችውን ሞዴል በስፔስ ሻትል ልካ በህዋ ላይ ከዛሪያ ጋር አገጣጠመቻቸው።
የISS ምስረታ ከቴክኖሎጂው በላይ በሀገራት መሐል የነበረውን ዘርፈ ብዙ ችግሮችን የፈታ ድንቅ ስራ ነው። ጣቢያው በሁለት ዋና ዋና ክፍሎች የተከፈለ ሲሆን፣ እነሱም የሩሲያ ምህዋር ክፍል (Russian Orbital Segment) እና የአሜሪካ ምህዋር ክፍል (US Orbital Segment) ናቸው። የአሜሪካው ክፍል በአውሮፓ፣ ጃፓን እና ካናዳ የሚሰሩትን የሳይንሳዊ ሞዴሎችን እና የሮቦቲክ ሥራዎችን (እንደ Canadarm2 ያሉ) ያካተተ ነው።
የዓለም አቀፉ የስፔስ ጣቢያ ምስረታ የሰው ልጅ የፖለቲካ ልዩነቶቹን ተሻግሮ ለጋራ የሳይንስ ግብ ሲቆም ምን ያህል መራቅ እንደሚችል ያሳየ ምስክር ነው። በዓለም አቀፍ ፖለቲካ ውስጥ ውጥረቶች በበዙበት ወቅት እንኳ፣ ይህ በሰዓት 28,000 ኪሎ ሜትር እያለከለከ ምድርን የሚዞረው የሳይንስ መንደር የሰላም እና የትብብር ምልክት ሆኖ ቀጥሏል።
