ናሳ የአርጤምስ ሦስት ጠፈርተኞችን አስተዋወቀ፡ ወደ ጨረቃ ከመመለሳችን በፊት መሳካት ያለበት ወሳኝ ተልዕኮ

የሰው ልጅ ከ50 ዓመታት በላይ ከዘለቀ ቆይታ በኋላ ዳግም ወደ ጨረቃ ለመመለስ በሚያደርገው ታሪካዊ ጥረት ውስጥ፣ የአሜሪካ የጠፈር ምርምር ተቋም (ናሳ) እጅግ ወሳኝ የሆነ እርምጃ ወስዷል። በቅርቡ ናሳ በአርጤምስ ሦስት (Artemis III) ተልዕኮ ላይ የሚሳተፉትን አራት ብቁ ጠፈርተኞች ይፋ አድርጓል። ይህ ተልዕኮ የሰው ልጅ ዳግም በጨረቃ ምድር ላይ ከመራመዱ በፊት መከናወን ያለበት እጅግ ወሳኝ የልምምድ ጉዞ ነው።

የሰው ልጅ ከ50 ዓመታት በላይ ከዘለቀ ቆይታ በኋላ ዳግም ወደ ጨረቃ ለመመለስ በሚያደርገው ታሪካዊ ጥረት ውስጥ፣ የአሜሪካ የጠፈር ምርምር ተቋም (ናሳ) እጅግ ወሳኝ የሆነ እርምጃ ወስዷል። በቅርቡ ናሳ በአርጤምስ ሦስት (Artemis III) ተልዕኮ ላይ የሚሳተፉትን አራት ብቁ ጠፈርተኞች ይፋ አድርጓል። ይህ ተልዕኮ የሰው ልጅ ዳግም በጨረቃ ምድር ላይ ከመራመዱ በፊት መከናወን ያለበት እጅግ ወሳኝ የልምምድ ጉዞ ነው።

ወደ ኋላ መለስ ብለን እ.ኤ.አ. የ1969 ታሪክን ብናስታውስ፣ ኒል አርምስትሮንግ በሐምሌ ወር በጨረቃ ላይ እግሩን ከማሳረፉ በፊት፣ ናሳ "አፖሎ 9" የተሰኘውን ተልዕኮ አከናውኖ ነበር። አፖሎ 9 ከመሬት ምህዋር (Earth orbit) ውጭ ያልወጣ ተልዕኮ ነበር። ዋና ዓላማውም ኮማንድ ሞጁሉን (Command Module) ከጨረቃ ማረፊያ ሞጁል (Lunar Module) ጋር ማገናኘት፣ የቴክኖሎጂ ስርዓቶችን መሞከር እና መሳሪያዎቹ አብረው መስራት እንደሚችሉ ማረጋገጥ ነበር። ይህ ተልዕኮ መሐንዲሶች ጠፈርተኞችን ወደ ጨረቃ ለመላክ የሚያስችል ሙሉ በሙሉ መተማመን እንዲኖራቸው አድርጓል። ያለ አፖሎ 9 ስኬት፣ አፖሎ 11 እውን ሊሆን አይችልም ነበር። አሁን ናሳ ያንኑ ታሪክ በድጋሚ ሊደግመው ዝግጅቱን አጠናቋል።

የአርጤምስ ፕሮግራም ጉዞ እና የአርጤምስ ሦስት ለውጦች

የአርጤምስ ፕሮግራም እ.ኤ.አ. በ2017 የተጀመረ ሲሆን፣ ዋና ዓላማውም ከእ.ኤ.አ. 1972ቱ አፖሎ 17 ተልዕኮ በኋላ ለመጀመሪያ ጊዜ ሰዎችን ወደ ጨረቃ በመመለስ በዚህኛው ዙር ቋሚ የሰው ልጅ መኖሪያን እዚያው መገንባት ነው። እ.ኤ.አ. በህዳር 2022 የተካሄደው 'አርጤምስ አንድ' ሰው አልባ የሆነውን የኦራዮን (Orion) መንኮራኩር በጨረቃ ዙሪያ ልኮ ሮኬቱን እና ካፕሱሉን በተሳካ ሁኔታ ሞክሯል። በቅርቡ የተካሄደው 'አርጤምስ ሁለት' ደግሞ አራት ጠፈርተኞችን ይዞ ተመሳሳይ በረራ በማድረግ፣ ከሃምሳ ዓመታት በኋላ ከመሬት ዝቅተኛ ምህዋር (Low Earth Orbit - LEO) አልፈው የተጓዙ የመጀመሪያዎቹ ሰዎች አድርጓቸዋል።

መሬትን ከጀርባው አድርጎ በጨረቃ ላይ የሚታየው የስፔስ ኤክስ ማረፊያ መንኮራኩር (በግራ)፣ እና አንድ ጠፈርተኛ አጠገቡ ሆኖ ሲሰራ የሚያሳየው የብሉ ኦሪጅን 'ብሉ ሙን' ማረፊያ መንኮራኩር (በቀኝ)።

ከዚህ ቀጥሎ የነበረው ቀጣይ እርምጃ በጨረቃ ላይ ማረፍ የነበረ ቢሆንም፣ አሁን ግን ዕቅዱ ተለውጧል። እ.ኤ.አ. እስከ 2027 መገባደጃ በተራዘመው ዕቅድ መሠረት አርጤምስ ሦስት ልክ እንደ አፖሎ 9 በመሬት ምህዋር ላይ የሚደረግ የሰዎች የሙከራ በረራ ሆኖ ተቀይሯል። የጨረቃ ላይ ማረፍ ተልዕኮ ወደ 'አርጤምስ አራት' (እ.ኤ.አ. በ2028) ተሸጋግሯል። ይህ የዕቅድ ለውጥ የተደረገበት ዋናው ምክንያት በኮንትራክተሮች ትግበራ ላይ ባጋጠሙ ችግሮች ማለትም፤ በስፔስ ኤክስ ስታርሺፕ (SpaceX Starship) እና በብሉ ኦሪጅን የጨረቃ ማረፊያ (Blue Origin Blue Moon) መንኮራኩሮች ግንባታ ላይ በገጠሙት የጊዜ መጓተቶች የተነሳ የመጀመሪያውን የጊዜ ሰሌዳ ማሳካት ባለመቻሉ ነው። በመሆኑም ናሳ፣ አደጋው እና ወሳኝነቱ ከፍተኛ በሆነበት በዚህ ወቅት፣ አስቀድሞ የተሟላ ልምምድ ለማድረግ ወስኗል።

እጅግ ውስብስብ የሆነው የቴክኖሎጂ ቅንጅት

ይህ ተልዕኮ ከወትሮው የተለየ እና እጅግ ውስብስብ ነው። በታሪክ ለመጀመሪያ ጊዜ ናሳ ሦስት የተለያዩ መንኮራኩሮችን ከተለያዩ ኩባንያዎች በማስተባበር በአንድ ተልዕኮ ላይ ያሰማራል። የናሳው ግዙፍ ኤስ ኤል ኤስ ሮኬት (SLS Rocket) አራቱን ጠፈርተኞች በኦራዮን መንኮራኩር አድርጎ ወደ መሬት ዝቅተኛ ምህዋር ይልካል። እዚያም አስቀድመው በየራሳቸው የንግድ ኩባንያዎች የተላኩት የስፔስ ኤክስ እና የብሉ ኦሪጅን ማረፊያ መንኮራኩሮች ይጠብቋቸዋል።

ከዚያም ኦራዮን ከእነዚህ መንኮራኩሮች ጋር የመገናኘት እና የመገጣጠም (Rendezvous and Docking) ተግባር ያከናውናል። በታሪክ ለመጀመሪያ ጊዜ የኦራዮን የመገጣጠሚያ ስርዓት ሰዎችን አሳፍሮ ይሞከራል። ጠፈርተኞቹ ከተገጣጠሙ በኋላ ቢያንስ ወደ አንደኛው ማረፊያ መንኮራኩር በመግባት፣ ለቀጣዩ የጨረቃ ማረፊያ ተልዕኮ የሚያስፈልጉትን የአሰራር ሂደቶች ይለማመዳሉ።

ሌላው የዚህ ተልዕኮ አስገራሚ ቴክኒካዊ ለውጥ መንኮራኩሩን ወደ ጠፈር የሚገፋበት መንገድ ነው። በተለመደው የጨረቃ በረራ፣ ኦራዮን መንኮራኩርን ከመሬት ስበት አውጥቶ ወደ ጨረቃ የሚገፋው እጅግ ኃይለኛ የሆነ 'የላይኛው ክፍል ሮኬት' (Upper Stage) አለ። ነገር ግን አርጤምስ ሦስት ወደ ጨረቃ ስለማይሄድና በመሬት ምህዋር ላይ ብቻ ስለሚቆይ፣ ይህ ግዙፍ ገፊ ኃይል አያስፈልገውም።

በዚህ ምክንያት ናሳ ትክክለኛውን ሮኬት አይጠቀምም። ነገር ግን የዋናውን ኤስ ኤል ኤስ (SLS) ሮኬት ሚዛን እና ቅርፅ ላለማዛባት ሲባል፣ በምትኩ 'ስፔሰር' (Spacer) የተባለ፣ ልክ እንደ ሮኬቱ ተመሳሳይ ክብደትና መጠን ያለው ነገር ግን በራሱ ምንም ዓይነት ሞተር ወይም ገፊ ኃይል የሌለው 'ግፊተ-አልባ መዋቅር' (Non-propulsive structure) ይጠቀማል።

ታዲያ በመሬት ምህዋር ውስጥ ኦራዮንን የሚያንቀሳቅሰው ማን ነው? ይህንን ኃላፊነት የሚወስደው በአውሮፓ ጠፈር ኤጀንሲ የተሰራው የኦራዮን የራሱ 'የሰርቪስ ሞጁል' (Service Module) ነው። በመሬት ምህዋር ላይ ብቻ ለመቆየት የዚህ ሞጁል አነስተኛ ሞተር በቂ ነው። ይህ አሰራር ሆን ተብሎ የተመረጠ ሲሆን፣ በመሬት አቅራቢያ ባለ ምህዋር ላይ በዚህ መልኩ መቆየቱ ሦስቱም የተለያዩ መንኮራኩሮች ያለምንም መጣደፍ ትክክለኛውን ጊዜ ጠብቀው (Launch windows) እንዲገናኙ ምቹ ሁኔታን ይፈጥራል።

"አርጤምስ ሦስት ናሳ ካከናወናቸው ተልዕኮዎች ሁሉ እጅግ ውስብስብ ከሚባሉት አንዱ ነው። በዚህ ተልዕኮ ውስጥ በርካታ አጋሮችን እና የተሳሰሩ ኦፕሬሽኖችን ሆን ብለን እያቀናጀን እንገኛለን" ሲሉ የናሳው የጨረቃ ወደ ማርስ ተልዕኮ ምክትል አስተዳዳሪ ጀረሚ ፓርሰንስ ገልጸዋል።

በዚህ ተልዕኮ ጠፈርተኞቹ ከአርጤምስ ሁለት በበለጠ ረዘም ያለ ጊዜ በጠፈር ስለሚያሳልፉ፣ መሐንዲሶች ስለ ኦራዮን የህይወት ድጋፍ ስርዓቶች (Life Support Systems) ተጨማሪ መረጃ ይሰበስባሉ። ጠፈርተኞቹ ወደ መሬት ሲመለሱ የተሻሻለ የሙቀት መከላከያ ሽፋን (Heat Shield) ይሞከራል። ከዚህም ባሻገር በቀጣይ በጨረቃ ላይ ለሚደረግ የእግር ጉዞ የሚለበሰውን አዲሱን የጠፈር ልብስ (AxEMU Spacesuit) ይሞክራሉ፤ እንዲሁም ለመሬት ምህዋር ተብሎ ያልተሰራውን የጥልቅ ጠፈር የመገናኛ ኔትወርክ (Deep Space Network) ለመተካት የሚያስችሉ የመሬት መገናኛ መፍትሄዎችን ከኢንዱስትሪዎች ጋር በመሆን ይፈትሻሉ።

አራቱ ታሪካዊ ጠፈርተኞች እነማን ናቸው?

ለዚህ እጅግ ውስብስብ ተልዕኮ የተመረጡት አራቱ ጠፈርተኞች በልዩ ችሎታቸው፣ በትምህርት ደረጃቸው እና በልምዳቸው እጅግ የላቁ ናቸው፡

የአርጤምስ ሦስት ጠፈርተኞች — አንድሬ ዳግላስ፣ ሉካ ፓርሚታኖ፣ ራንዲ ብሬስኒክ፣ ፍራንክ ሩቢዮ (ከግራ ወደ ቀኝ)

1. ራንዲ ብሬስኒክ (Randy Bresnik) - የተልዕኮው አዛዥ

ራንዲ ብሬስኒክ (Randy Bresnik) - የተልዕኮው አዛዥ

በቅፅል ስሙ "ኮምሬድ" እየተባለ የሚጠራው ራንዲ፣ የቀድሞ የአሜሪካ የባህር ኃይል ኮሎኔል ሲሆን እጅግ ሰፊ የጠፈር እና የበረራ ልምድ አለው። እ.ኤ.አ. በ1989 በሂሳብ ትምህርት የመጀመሪያ ዲግሪውን አግኝቶ ወታደራዊ አገልግሎት የጀመረው ራንዲ፣ ታዋቂውን የባህር ኃይል የጦር መሳሪያ እና ታክቲክ ትምህርት እንዲሁም 'ቶፕገን' (TOPGUN) የጦር አውሮፕላን አብራሪነት ስልጠና ወስዷል። በኤፍ/ኤ-18 (F/A-18) የሙከራ አብራሪነት ሲያገለግል የቆየ ሲሆን፣ በኢራቅ ጦርነት ወቅትም በኩዌት ተመድቦ የውጊያ በረራዎችን አድርጓል።

እ.ኤ.አ. በ2004 ናሳን የተቀላቀለው ብሬስኒክ፣ በመጀመሪያው የጠፈር በረራው ላይ ሁለት የክፍት-ጠፈር ጉዞዎችን አድርጓል። ዓለም አቀፉ የጠፈር ጣቢያን (ISS) ለኤክስፔዲሽን 53 በአዛዥነት የመራ ሲሆን፣ በአጠቃላይ አምስት ጊዜ ከጠፈር ጣቢያው ውጭ በመውጣት የ32 ሰዓታት የክፍት-ጠፈር ጉዞ ልምድ አካብቷል። ከጠፈር በረራ በተጨማሪ፣ የኤውሮጳ ጠፈር ኤጀንሲ በሚያዘጋጀው የመሬት ውስጥ ጥልቅ ዋሻ ልምምድ (CAVES) እና ከውቅያኖስ በታች በሚደረገው የናሳ ምርምር በአዛዥነት ተሳትፏል። ከ7,000 ሰዓታት በላይ በተለያዩ 95 አውሮፕላኖች ላይ በረራ ያደረገ ሲሆን፣ አሁን ደግሞ የናሳ የአርጤምስ ተልዕኮ መሳሪያዎች እና መንኮራኩሮች ሙከራ ኃላፊ በመሆን በማገልገል ላይ ይገኛል።

2. ሉካ ፓርሚታኖ (Luca Parmitano) - አብራሪ

ሉካ ፓርሚታኖ (Luca Parmitano) - አብራሪ

በጣሊያን የተወለደው የኤውሮጳ ጠፈር ኤጀንሲ (ESA) ጠፈርተኛ ሉካ፣ በአውሮፓ የጠፈር ታሪክ ውስጥ አንፀባራቂ ስም አለው። በፖለቲካል ሳይንስ የመጀመሪያ ዲግሪውን የሰራው ሉካ፣ በኋላም ወደ ጣሊያን አየር ኃይል ተቀላቅሎ በአሜሪካ እና በአውሮፓ ስልጠናዎችን በመውሰድ የተዋጊ አውሮፕላን አብራሪ ሆኗል። ከ2000 ሰዓታት በላይ በረራ ያደረገው ሉካ፣ በፈረንሳይ የሙከራ አብራሪነት ትምህርቱን አጠናቋል።

እ.ኤ.አ. በ2009 የኤውሮጳ ጠፈር ኤጀንሲን የተቀላቀለው ሉካ፣ እ.ኤ.አ. በ2013 'ቮላሬ' (Volare) በተሰኘው ተልዕኮ 166 ቀናትን በጠፈር አሳልፏል። እ.ኤ.አ. በ2019 ደግሞ በ'ቢዮንድ' (Beyond) ተልዕኮ ወደ ዓለም አቀፉ የጠፈር ጣቢያ ዳግም በመመለስ የጣቢያው አዛዥ በመሆን ያገለገለ የመጀመሪያው ጣሊያናዊ እና ሶስተኛው አውሮፓዊ ለመሆን በቅቷል። በቆይታው እጅግ ውስብስብ የሆነውን መሳሪያ ጥገናን ጨምሮ ስድስት የክፍት-ጠፈር ጉዞዎችን አድርጓል። በጠፈር ላይ የመጀመሪያውን የቀጥታ ስርጭት የዲጄ ሙዚቃ (DJ session) ከማቅረቡም በላይ፣ ለተባበሩት መንግስታት የአየር ንብረት ጉባኤ ከጠፈር ሆኖ ንግግር አድርጓል።

3. አንድሬ ዳግላስ (Andre Douglas) - የተልዕኮ ስፔሻሊስት

አንድሬ ዳግላስ (Andre Douglas) - የተልዕኮ ስፔሻሊስት

ዳግላስ አስገራሚ የአካዳሚክ እና የምህንድስና ልምድ ያለው አዲሱ ትውልድ ጠፈርተኛ ነው። ከዩናይትድ ስቴትስ የባህር ዳርቻ ጥበቃ አካዳሚ በሜካኒካል ኢንጂነሪንግ ከተመረቀ በኋላ፣ ከሚቺጋን ዩኒቨርሲቲ ሁለት የማስተርስ ዲግሪዎችን፣ ከጆንስ ሆፕኪንስ በማስተርስ፣ እንዲሁም ከጆርጅ ዋሽንግተን ዩኒቨርሲቲ በሲስተምስ ኢንጂነሪንግ (Systems Engineering) የዶክትሬት ዲግሪ አግኝቷል።

በባህር ዳርቻ ጥበቃ ውስጥ አገልግሎ የህገወጥ ስደተኞች ቁጥጥር፣ የሰብዓዊ እርዳታ እና የአደንዛዥ እፅ ቁጥጥር ዘመቻዎችን መርቷል። በኋላም በጆንስ ሆፕኪንስ አፕላይድ ፊዚክስ ላቦራቶሪ የባህር ላይ ሮቦቲክስ እና የጠፈር ምርምር ተልዕኮዎች ላይ በከፍተኛ ተመራማሪነት ሰርቷል። በተለይም ናሳ ፕላኔቶችን ከጠፈር አካላት ግጭት ለመከላከል ባደረገው የዳርት (DART) ተልዕኮ ላይ ትልቅ ሚና ነበረው። ናሳን በቅርቡ (እ.ኤ.አ. በ2021) የተቀላቀለው ዳግላስ፣ በአርጤምስ ሁለት ተልዕኮ ላይም በተጠባባቂ ጠፈርተኛነት ተመድቦ ስልጠና ወስዷል።

4. ፍራንክ ሩቢዮ (Frank Rubio) - የተልዕኮ ስፔሻሊስት

ፍራንክ ሩቢዮ (Frank Rubio) - የተልዕኮ ስፔሻሊስት

ዶ/ር ሩቢዮ የህክምና ዶክተር እና የቀድሞ የአሜሪካ ጦር ሄሊኮፕተር አብራሪ ነው። ከታዋቂው የዌስት ፖይንት ወታደራዊ አካዳሚ በተመረቀበት ወቅት የ"ብላክ ናይትስ" (Black Knights) የፓራሹት ቡድን አባል የነበረ ሲሆን፣ ከ650 በላይ የነጻ ዝላይ (Freefall skydives) ልምድ አለው። እንደ ጦር አብራሪ በቦስኒያ፣ አፍጋኒስታን እና ኢራቅ በተደረጉ ጦርነቶች ከ600 ሰዓታት በላይ አደገኛ የውጊያ ቀጠና በረራዎችን አድርጓል።

ወታደራዊ አገልግሎቱን ተከትሎ የህክምና ዶክትሬት ዲግሪውን አግኝቶ በልዩ ኃይል ሻለቃ የህክምና ዶክተር ሆኖ አገልግሏል። ናሳን እ.ኤ.አ. በ2017 የተቀላቀለው ዶ/ር ሩቢዮ፣ በጠፈር ታሪክ ውስጥ ትልቅ ስም አስመዝግቧል። በቅርቡ ወደ አለም አቀፉ የጠፈር ጣቢያ ባደረገው ጉዞ ለ371 ተከታታይ ቀናት በጠፈር በመቆየት፣ በአንድ ተልዕኮ ረጅም ጊዜ በጠፈር በማሳለፍ የአሜሪካን ክብረወሰን የሰበረ ጀግና ነው። በቆይታውም ሦስት የክፍት-ጠፈር ጉዞዎችን አድርጓል። የእሱ ወታደራዊ ዲሲፕሊን፣ የህክምና እውቀት እና የጠፈር ጽናት ለዚህ ተልዕኮ ትልቅ ዋጋ አለው።

ማጠቃለያ

ይህ ተልዕኮ የሰው ልጅ የጠፈር ምርምር አቅምን ወደ ላቀ ደረጃ የሚያሸጋግር ነው። የአርጤምስ ሦስት ተልዕኮ መሳካት ለቀጣዩ የአርጤምስ አራት የጨረቃ ላይ ማረፍ ጉዞ የህይወት እና ሞት ያህል ወሳኝ ነው። እነዚህ አራት ብቁ ጠፈርተኞች በመሬት ምህዋር ላይ የሚያደርጓቸው የቴክኖሎጂ፣ የመገናኘት እና የደህንነት ሙከራዎች፤ አሜሪካ፣ አውሮፓ እና የተቀረው ዓለም ወደ ጨረቃ ለሚያደርገው የዘለቄታ ጉዞ አስተማማኝ ድልድይ ይሆናሉ።