ከሃምሳ ዓመታት በፊት፣ በዛምቢያ ረሃብን ለመቅረፍ ለምትሰራ ሲስተር ሜሪ ጁኩንዳ የተባለች መነኩሴ ለናሳ አንድ ጥያቄ ሰነዘረች። ጥያቄዋም፦ "በምድር ላይ ሕፃናት እየተራቡ ባለበት ሁኔታ፣ አንድ ሀገር ለማርስ ጉዞ የሚያወጣውን ቢሊዮን ዶላር ወጪ እንዴት ፍትሐዊ ሊባል ይችላል?" የሚል ነበር። ለዚህ ጥያቄ በወቅቱ የናሳ የሳይንስ ረዳት ዳይሬክተር የነበሩት ዶ/ር ኤርነስት ስቱሊንገር የሰጡት ምላሽ እስካሁን ድረስ ለጠፈር ምርምር አስፈላጊነት ከቀረቡ ጥልቅ መከላከያዎች መካከል በግንባር ቀደምትነት ይጠቀሳል፦
"ወደ ማርስ የሚደረገው ጉዞ ለተራቡ ሰዎች የቀጥታ የምግብ ምንጭ እንደማይሆን የታወቀ ነው። ሆኖም ግን፥ ይህ ፕሮጀክት እጅግ በጣም ብዙ አዳዲስ ቴክኖሎጂዎችንና አቅሞችን የሚያስገኝ በመሆኑ፤ ከዚህ ፕሮጀክት ብቻ የሚገኙት ተረፈ-በረከቶች ለትግበራው ከወጣው ወጪ በብዙ እጥፍ የሚበልጥ ዋጋ ይኖራቸዋል።" ዶ/ር ኤርነስት ስቱሊንገር፣ የናሳ የሳይንስ ረዳት ዳይሬክተር (1970)
እነዚህ ቃላት ለሲስተር ሜሪ ጁኩንዳ በተጻፈ ደብዳቤ ላይ የሰፈሩ ናቸው። የዶ/ር ስቱሊንገር ምላሽ ሲጠቃለልም፦ 'ወደ ጠፈር የምንሄደው ድሆችን ለመርሳት ሳይሆን፣ እነርሱን የምናድንበትን የተሻለ መሣሪያና ቴክኖሎጂ ለማግኘት ነው' የሚል ጥልቅ መልእክት አዘል ነው።
እ.ኤ.አ. በ1962፣ በማርሻል የጠፈር በረራ ማዕከል የጠፈር ሳይንስ ላቦራቶሪ ዳይሬክተር የነበሩት ዶ/ር ስቱሊንገር፣ በራሳቸው የፈጠራ ውጤት በሆነው የ'አዮን-ኤሌክትሪክ' ሞተር አማካኝነት ወደ ማርስ የሚደረግ ጉዞ አቅደው ነበር። ከፊታቸው ባለው ጠረጴዛ ላይ ሦስቱን የተለያዩ የንድፍ ሞዴሎች ማየት ይቻላል። የምስል ምንጭ: NASA/MSFC via Flickr
ይሁን እንጂ፥ ከበርካታ አሥርተ ዓመታት በኋላ የዚህ አከራካሪ ጉዳይ አስፈላጊነት ከምንጊዜውም በላይ በግልጽ እየታየ ነው። እ.ኤ.አ. በ2026 የወጣው የቅርብ ጊዜ የዓለም አቀፍ ልማት መረጃ እንደሚያመለክተው፤ በግምት 808 ሚሊዮን የሚሆኑ ሰዎች (ወይም ወደ 10% የሚጠጋው የዓለም ሕዝብ) በቀን ከ$3.00 በታች በሆነ ገቢ እጅግ አስከፊ በሆነ ድህነት ውስጥ ይኖራሉ። ከሰሃራ በታች ባለው የአፍሪካ ክፍል ደግሞ ችግሩ ይበልጥ የከፋ ሲሆን፤ በዚሁ ቀጠና ውስጥ ከ490 ሚሊዮን በላይ የሚሆኑ ሰዎች ከድህነት ወለል በታች ይገኛሉ።
ለብዙዎች፣ በቢሊዮን የሚቆጠር ዶላር ባዶ ወደሆነው ህዋ ለሚወነጨፉ የቲታኒየም ቱቦዎች ማውጣት እንደ ቅንጦት ይታያል። "በምድር ላይ ለዳቦ የሚቸገሩ ሰዎች ባሉበት ሁኔታ ወደ ከዋክብት መመልከት ለምን?" ብለው ይጠይቃሉ። ሆኖም ታሪክ እንደሚያስተምረን፣ በምድር ላይ ላሉት ችግሮቻችን መፍትሄው ብዙውን ጊዜ የሚገኘው በሰማይ ላይ በምናሳድዳቸው የፈጠራ ስራዎች ውስጥ ነው። ከዚህም በላይ፣ እነዚህ ወጪዎች ፍጆታ ሳይሆኑ ኢንቨስትመንት ናቸው።
የዓለም ባንክ (2025)፣ የድህነት እና እኩልነት መድረክ የአሁናዊ ሁኔታ ትንበያዎች (version 2025_10) ምንጭ፦ http://pip.worldbank.org/nowcasts/
ከታሪክ የተማርነው ትምህርት
ለሳይንሳዊ ኢንቨስትመንት የሚደረግ ተቃውሞ ዘመናዊ ክስተት አይደለም። በታሪክ ውስጥ አርቆ አሳቢ የሆኑ የለውጥ እርምጃዎች፣ ከለውጡ ይልቅ የዕለት ተዕለት ችግርን ብቻ በሚያስቀድሙ ወገኖች ተቃውሞ ሲገጥማቸው ቆይቷል።
በ 1960ዎቹ በአፖሎ ተልእኮዎች ወቅት፣ ተቺዎች ይህ የግብር ከፋዩን ገንዘብ ማባከን ነው ብለው ተከራክረው ነበር። ነገር ግን ያ ኢንቨስትመንት የዘመናዊ ስማርት ስልኮች እና ኮምፒውተሮች አባት የሆነውን 'integrated circuit' ወለደ። ያ "የባከነ" ቢሊዮን ዶላር ባይኖር ኖሮ፣ ዛሬ የዓለምን የምግብ ስርጭት የሚቆጣጠረው ዲጂታል ኢኮኖሚ ባልተገኘ ነበር። በ1800ዎቹ መገባደጃ ላይ ደግሞ ፊዚክስ ሊቁ ሉድቪግ ቦልትስማን ስለ አተም በነበረው ጽንሰ-ሃሳብ ተዘብቶበት ነበር። በወቅቱ የነበሩ ሰዎች ለዚህ ረቂቅ አስተሳሰብ ምንም ዓይነት "ተግባራዊ" ጥቅም አላዩለትም ነበር። ዛሬ ግን የአተም ቲዎሪ ከካንሰር ህክምና እስከ ሕይወት አድን የምስል ምርመራዎች ድረስ ለዘመናዊ ሕክምና የጀርባ አጥንት ነው። የመጀመሪያዎቹ የአየር ሁኔታ ሳተላይቶች ሲወነጨፉ፣ አንዳንዶች እንደ ውድ መጫወቻ ቆጥረዋቸው ነበር። ዛሬ ግን የGPS እና የምድር ምልከታ ስርዓቶች ለዓለም ኢኮኖሚ ትሪሊዮን ዶላሮችን እያዋጡ፣ የሰብል ውድመትን በመከላከልና ቅድመ አደጋ ማስጠንቀቂያ በመስጠት የብዙዎችን ሕይወት እያተረፉ ይገኛሉ።
የጠፈር ምርምር በኢኮኖሚ ላይ የሚያመጣው ለውጥ በግምት የሚነገር ሳይሆን በዝርዝር ጥናት የተረጋገጠ ነው። እ.ኤ.አ በ2019 የወጣውና የመጀመሪያው በሆነው የናሳ አጠቃላይ የኢኮኖሚ ተፅዕኖ ሪፖርት (Economic Impact Report) የሚከተሉትን አስገራሚ ሐቆች ያሳያል፦
ከፍተኛ የገቢ ምንጭ፦ ናሳ በ2019 ዓ.ም ብቻ ለተለያዩ ተግባራት ባወጣው ወጪ፣ ለሀገሪቱ ኢኮኖሚ 64.3 ቢሊዮን ዶላር አጠቃላይ የኢኮኖሚ ውጤት (Economic Output) አስገኝቷል።
የሥራ ዕድል ፈጠራ፦ የጠፈር ምርምር ሥራዎች በዓለም ዙሪያ (በተለይም በአሜሪካ) ከ312,000 በላይ ለሚሆኑ ሰዎች የሥራ ዕድል ፈጥረዋል። ይህ ማለት ወደ ጠፈር የሚላከው እያንዳንዱ መንኮራኩር በምድር ላይ ያሉ በሺዎች የሚቆጠሩ ቤተሰቦችን ኑሮ ይደግፋል ማለት ነው።
አነስተኛ ወጪ - ከፍተኛ ትርፍ፦ ናሳ ይህንን ሁሉ ውጤት የሚያመጣው ከአጠቃላይ የፌዴራል በጀት 0.5% (ግማሽ ፐርሰንት) በማይሞላ እጅግ አነስተኛ በጀት ነው። ይህም የጠፈር ምርምር "ወጪ" ሳይሆን እጥፍ ድርብ ሆኖ የሚመለስ "ኢንቨስትመንት" መሆኑን ያረጋግጣል።
የቴክኖሎጂ ተዋጽኦ ፦ ከ1976 ጀምሮ ናሳ ከጠፈር ምርምር የተገኙ ከ2,000 በላይ ቴክኖሎጂዎችን ለሰላማዊና ለምድራዊ አገልግሎት አውሏል። ለምሳሌ፦ በኮሮና ቫይረስ (COVID-19) ወረርሽኝ ወቅት የናሳ መሐንዲሶች በ37 ቀናት ውስጥ ብቻ ለታካሚዎች የሚሆን ሰው ሰራሽ የመተንፈሻ መሣሪያ (Ventilator) በመቅረጽ ለዓለም በነፃ አበርክተዋል።
እንደ ናሳ አስተዳዳሪ ጂም ብራይደንስታይን ገለጻ፦ "ይህ ጥናት ለረጅም ጊዜ ስንረዳው የነበረውን እውነታ በቁጥር አረጋግጦልናል፤ ይኸውም በጠፈር ፕሮግራም ላይ የሚፈስ የግብር ከፋዮች ገንዘብ ለጠንካራ ኢኮኖሚ፣ ለሳይንስና ቴክኖሎጂ ዕድገት እንዲሁም ለሰው ልጅ መሻሻል እጅግ ከፍተኛ ትርፍ ያስገኛል።"
ይህ መረጃ መግለጫ የናሳ ላንግሌይ የምርምር ማዕከል ከ2020 እስከ 2024 ባሉት ዓመታት ውስጥ በዩናይትድ ስቴትስ ያስገኘውን የኢኮኖሚ ተፅዕኖ እና የገንዘብ ድልድል ያሳያል። ምንጭ፡ https://www.nasa.gov/nasa-langley-research-center-2024-annual-report/
አፍሪካስ ለምን ወደ ጠፈር?
ምንም እንኳን የአፍሪካ አገራት የጠፈር ተቋማትን ቢመሠርቱም፣ ይህ ኢንቨስትመንት ከፍተኛ ተቃውሞ ሲገጥመው ቆይቷል። ተቃዋሚዎቹ በዋናነት የሚያነሱት ነጥብ "መሠረታዊ ፍላጎቶች ባልተሟሉበት ሁኔታ ለጠፈር ወጪ ማውጣት የቅንጦት ነው" የሚል ነው። አፍሪካውያን የጠፈር ቴክኖሎጂ ላይ ኢንቨስት ለማድረግ "ድህነትን እስክናጠፋ ድረስ መጠበቅ አለብን" የሚለው መከራከሪያ አደገኛ ስህተት ነው። እንዲያውም የጠፈር ቴክኖሎጂ በአህጉሪቱ ድህነትን ለማጥፋት የሚረዳ መሣሪያ ነው።
ግብርና የኢኮኖሚው የጀርባ አጥንት በሆነበት አህጉር፣ የሳተላይት መረጃ ትልቅ ለውጥ ያመጣል። ገበሬዎች የአፈርን እርጥበት ለመከታተል፣ የአንበጣ መንጋን ለመተንበይ እና የውሃ ሀብትን በጥንቃቄ ለማስተዳደር ያስችላቸዋል። ይህም የምግብ ዋስትናን ከማረጋገጡም በላይ ምርታማነትን እስከ 20% ይጨምራል። ሰፊና ወጣ ገባ በሆኑ መሬቶች ላይ የፋይበር ኦፕቲክ ገመዶችን መዘርጋት አዝጋሚና ውድ ነው። አሁን ላይ የሳተላይት መረቦች (mega-constellations) እጅግ ርቀው ለሚገኙ የአፍሪካ መንደሮች ፈጣን የኢንተርኔት አገልግሎት እየሰጡ ነው። ይህም ቀደም ሲል የማይታሰቡ የርቀት ሕክምናና የኦንላይን ትምህርት በሮችን ከፍቷል።
በባህር ዳርቻዎች የሚደረግ ሕገ-ወጥ አሳ ማስገርን ከመቆጣጠር ጀምሮ፣ ሕገ-ወጥ ማዕድን ቁፋሮንና የደን ጭፍጨፋን ለመከታተል የጠፈር መሣሪያዎች ለአፍሪካ ሀገራት "የሰማይ ዓይን" ይሆናሉ። ይህም በሌሎች የውጭ አካላት ላይ ሳይደገፉ የተፈጥሮ ሀብታቸውንና ብሔራዊ ደህንነታቸውን ለመጠበቅ ያስችላቸዋል።
በደቡብ አፍሪካ በሰዘርላንድ (Sutherland) በከፊል በረሃማ በሆነው የካሩ (Karoo) ክልል የሚገኝ ሳልት ወይም Southern African Large Telescope (SALT) ቴሌስኮፕ 11 ሜትር (36 ጫማ) ስፋት ያለው ግዙፍ ቴሌስኮፕ ነው። ይህ ቴሌስኮፕ ከጠፈር የሚመጣውን ብርሃን አሰባስቦ ወደ ሦስት ዋና ዋና የመመርመሪያ መሣሪያዎች ለመላክ 91 ባለ ስድስት ማዕዘን መስታወቶችን ይጠቀማል። ምስል፦ በጄፍ ሚለር / UW-Madison
ማጠቃለያ
በጠፈር ላይ ኢንቨስት ማድረግ ከምድር ማምለጥ ሳይሆን፣ ምድርን ማሻሻል ማለት ነው። ወደ ጠፈር ለመሄድ የመረጥነው ሁሉንም ችግሮቻችንን ስለፈታን ሳይሆን፣ ችግሮቻችንን ለመፍታት ስለምንፈልግ ነው። እስከ 2035 ዓ.ም. ድረስ የዓለም የጠፈር ኢኮኖሚ ከ1.8 ትሪሊዮን ዶላር በላይ እንደሚበልጥ ይገመታል። አፍሪካ እና ታዳጊው ዓለም በዚህ አዲስ ግንባር ላይ ተመልካች ብቻ መሆን የለባቸውም።
ወደ ከዋክብት ላለመመልከት ጀርባ መስጠት ማለት፣ ለሰው ልጅ እድገት የሚረዱ እጅግ ኃይለኛ መሣሪያዎችን አለመቀበል ማለት ነው። በችግር ውስጥ የሚገኙትን 800 ሚሊዮን ዜጎቻችንን ለማገዝ ስንነሳ የሁሉንም ሰው ተጠቃሚነት የሚያረጋግጥና ብሩህ ተስፋ የሚሰጥ ታላቅ ራዕይ ሊኖረን ይገባል።
